ميرزا رضاى بزار شيرازى مىدانند بروز نمود و چون كتب تواريخ و روزنامه‌نويسان از كيفيت اين حادثه مشحون است ، كتاب فارسنامه را از ايراد آن معاف داشتم كه خداى تعالى دين مسلمانى و پادشاه اسلام را قوتى تام و شوكتى تمام عنايت كند و اهالى ضلالت و مردمان متمرد را ذليل و خوار بدارد . و عيد نوروز سنه قوىئيل در چهارم ماه ربيع دويم سال 1263 « 1 » اتفاق افتاد و اعليحضرت شاهنشاهى ، جشن نوروزى را به رسم عجم گذرانيد و مقرب الخاقان حسين خان نظام الدوله صاحب - اختيار فارس از حضور مبارك همايونى ، رخصت انصراف يافته ، از دار الخلافه طهران به جانب فارس حركت نمود و چون در پائيز سنه يونت‌ئيل مقرب الخاقان محمد قلى خان ايل‌بيگى ، بىاجازه دولتى از طهران به ميان ايلات فارس آمده بود ، جناب نظام الدوله براى گوشمال او ، وارد بلوك سرحد شش ناحيه گشته ، چند روزى در گرم‌آباد و مدتى در چمن حنا « 2 » توقف نمود تا به واسطه رسل و رسائل مبلغى وجه نقد به عنوان پيشكش از ايل‌بيگى دريافت نموده ، از جرايم او درگذشت و در ماه شعبان اين سال ، وارد شيراز گرديد و همت را بر تعمير مجراى آب شش‌پير گماشت . و عيد نوروز سنه پيچين‌ئيل در چهاردهم ماه ربيع دويم سال 1264 « 3 » واقع گرديد و جناب نظام الدوله ، براى آوردن آب شش‌پير از شيراز به صحراى همايجان اردكان برفت و چند چادرپوش و سراپرده و خرگاه برپا نمود و به جد تمام هر روزه بلكه هر شبه در تفتيش حال استادان بنا و كاريزكنان و عمله بيلدار و كلنگ‌زن بود تا آنكه نزديك به سه فرسخ و نيم جدولى از سنگ و ساروج بساختند و فرسخى بيشتر در صحراى خلار كه زمينش از جدول بالاوزير بلندتر بود ، كاريزى به اصطلاح اهل فارس نواندر طوفيات « 4 » بكندند و آب شش‌پير را از آن گذرانيدند ، پس در پنج فرسخ ديگر در زمين هموار و ناهموار ، جدولى وسيع در بعضى از جاها به ساروج اندودند و آب را به صحراى قصر قمشه دو فرسخى شهر شيراز رسانيده ، مبذر دوهزار من بذر گندم بلكه بيشتر پاليزى از خربوزه و هندوانه كاشتند و بفرمودهء نظام الدوله در خارج دروازهء باغشاه شيراز هريك از اعيان فارس ، باغى احداث نمودند و چهار خيابان از دروازه شهر تا مسافتى به پهناى سى ذرع بساختند و ديوارهاى چهار خيابان را از مبدأ « 5 » تا منتها با گچ و آجر طاق‌نما نمودند و بر سر چهارراه آن خيابان ، حوض وسيع بنا نهادند و چهار مناره سنگى در چهار كناره آن حوض گذاشتند ، پس چندين خيمه و خرگاه و سراپرده در پيرامون آن حوض برپا نمودند و تمثال مبارك شاهنشاه را در صدر بارگاه گذاشتند و در روز چهارم ماه شعبان آن سال [ 1264 ] : تمام اعيان ملت و اركان دولت را به عنوان ضيافت دعوت نمودند و در شب پيش از اين روز آب شش‌پير را در خندق نهر اعظم انداخته ، كه روز چهارم آن ماه ، وارد حوض چهارخيابان

--> ( 1 ) . برابر با 21 يا 22 مارس 1847 : ( در ساعت دو و سى و چهار دقيقه از روز يكشنبه ) ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 81 . ( 2 ) . از دهات بلوك سرحد شش‌دانگه ( ر ك : گفتار دوم همين كتاب ) . ( 3 ) . برابر با 21 يا 22 مارس 1848 : ( ساعت هشت و بيست و سه دقيقه از روز دوشنبه ) ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 131 . ( 4 ) . در متن : ( نوآمد رطوفيات ) با راهنمائى آقايان على سامى و دكتر محمد حسين اسكندرى تصحيح شد . اين اصطلاح هنوز در ارسنجان فارس به كار مىرود . ( 5 ) . در متن : ( مبدو ) .